Çalışan ergenlerin öfke yönetiminde roy adaptasyon kuramı temelli hemşirelik yaklaşımının etkisi

Amaç: Çalışan ergenler henüz gelişim sürecini tamamlamamış olduğu için, çalışma hayatında her türlü istismara açık bir risk grubudur. Uygunsuz çalışma koşulları, ergenlerde kalıcı bedensel ve ruhsal sorunlara neden olmaktadır. Bu çalışmada çalışan ergenlerin ruh sağlığının korunması ve geliştirilmesi için öfkenin önemli bir faktör olduğu düşünülerek, öncelikle öfke bileşenleri ve ruhsal belirtiler taranmış ve tarama sonuçlarından yararlanarak bir öfke yönetimi müdahalesi planlanmıştır. Araştırmanın amacı planlanan müdahalenin (Çalışan Ergenlerin Öfke Yönetiminde Roy Adaptasyon Kuramı Temelli Hemşirelik Yaklaşımı) etkisinin incelenmesidir. Yöntem: Araştırma, yarı yapılandırılmış, yarı deneysel desende ön test, son test değerlendirmeli ve kontrol gruplu olarak planlanmıştır. Araştırma, gerekli izinler alınarak Ödemiş İlçe Milli Eğitim Kurumuna bağlı, Ödemiş Mesleki Eğitim Merkezi’nde yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Eylül 2008’de Ödemiş Mesleki Eğitim Merkezine kayıtlı ve tarama çalışması sırasında okulda bulunan, araştırmaya katılmayı kabul eden, ölçekleri tam olarak doldurabilen 249 öğrenci (çırak) oluşturmuştur. Tarama çalışması sonucunda araştırmaya katılma kriterlerine uygun olan 60 öğrenci (30 deney grubu, 30 kontrol grubu) örneklemi oluşturmuştur. Araştırmada veriler; Bilgi Formu, Sürekli Öfke ve Öfke Tarz Ölçeği (SÖÖTÖ), Çok Boyutlu Öfke Ölçeği (ÇBÖÖ), Kısa Semptom Envanteri (KSE) kullanılarak toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulguların değerlendirilmesinde, istatistiksel analizler için SPSS® (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 12 ve 15 paket programları kullanılmıştır. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotlardan frekans, yüzde, ortalama, standart sapmanın yanı sıra niteliksel verilerin karşılaştırılmasında ise Pearson Ki- Kare testi kullanılmıştır. Niceliksel verilerin karşılaştırılmasında, parametrelerin gruplar arası karşılaştırmalarında Mann Whitney U testi kullanılmıştır. ki niceliksel verinin karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren durumlarda Pearson Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Ölçek alt boyutlarının, sürekli öfke üzerindeki etkisini incelemek için çok değişkenli doğrusal regresyon analizi, Stepwise (adımsal değişken seçimi) metodu ile gerçekleştirilmiştir. Parametrelerin grup içi karşılaştırmalarında ise Wilcoxon işaret testi kullanılmıştır. Genel güvenilirlik ve alt boyutların güvenilirliği için Cronbach’s Alpha katsayısı hesaplanmıştır Sonuçlar % 95 güven aralığında, anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirilmiştir. Bulgular: Tarama çalışmasına ilişkin bulgular incelendiğinde araştırmaya katılan ergenlerin yas ortalaması 16.1±1.1’dir. Çalışmada kullanılan ölçeklerin, çalışma grubu için alt ölçek iç tutarlık katsayıları; KSE için, .74 ile .95 arasında; SÖÖTÖ için, .64 ile .85 arasında; ÇBÖÖ için, .88 ile .98 arasında değişmektedir. SÖÖTÖ, ÇBÖÖ ve KSE alt ölçekleri arasında korelasyon katsayıları öfke kontrol dışında tüm alt ölçekler için düşük, orta ve yüksek düzeyde değişen, anlamlı (P<0.01, p<0.05), pozitif ilişkiler göstermiştir. Çalışan ergenlerin tanıtıcı özellikleri ile ölçeklerden aldıkları puanlar karşılaştırıldığında; Cinsiyet, yas grupları, iskolu hakkındaki düşünce, gelir durumu ruh sağlığı algısı ve boş zaman aktivitelerine göre ölçek puanları istatistiksel olarak anlamlı fark göstermiştir (p<0.05). Deneysel çalışmaya ilişkin bulgular incelendiğinde çalışma grubu homojen özelliklere sahiptir. Ergenlere öfke yönetimi amacıyla uygulanan hemşirelik yaklaşımının öfke ve ruhsal duruma etkileri incelendiğinde, müdahalenin genel olarak olumlu etkisi olduğu görüşme, gözlem ve ölçüm sonuçları ile saptanmıştır. Uygulanan hemşirelik yaklaşımı sonucu ön test-son test (SÖÖTÖ, ÇBÖÖ ve KSE) ölçümleri arasındaki farklılık bakımından deney ve kontrol grupları arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark bulunduğu görülmüştür. Ayrıca deney grubunun ön-son test puanları arasındaki fark da son-test lehine anlamlı bulunmuştur. Sonuç: Tarama çalışması sonucunda, öfke ile ruhsal belirtiler arasında pozitif ve anlamlı ilişkililer saptanmıştır. Yas, ergenlere karsı reddedici ve incitici toplumsal tutumların etkisi, ergenlerin eğlenmeye dinlenmeye vakit ayırma durumu, isinden memnun olma durumu çalışan ergenlerde öfke düzeyi ve öfke tepkilerini belirlemede önemli bulunmuştur. Deneysel çalışmadan edilen bulgular ise, RAM temelli hemşirelik yaklaşımının öfke yönetimi sağlanmada etkili olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgulara dayanarak araştırma hipotezleri doğrulanmıştır. Bulgular ve çalışma sürecinde deneyimlerden elde edilen sonuçlar doğrultusunda öneriler sunulmuştur.