Bazı bitkisel boyarmaddeler ile yün liflerinin boyanması yöntemlerinin ve haslıklarının araştırılması

Yapılan bu yüksek lisans çalışmasında 13 çeşit bitki kullanılmış olup, değişik mordanlarla yün boyanmıştır. Boyana sonucunda liflerde meydana gelen değişiklikler (kopma dayanımı ve esneme yüzdesi) ve oluşan renkler ile haslıklar ölçülmüştür. Bazı bitkilerde; kök »bazılarında yaprak veya çiçek veya- hatta meyva kabukları kullanılmıştır. Köklerden yapılan boya ekstraksiyonu 24 saat su içerisinde bekletme, diğerlerinde ise 30-60 dakika arasında kaynatma şeklinde yapılmıştır »Buna göre; 1) Meyan kökü ile yapılan boyamalarda sarı ile yeşil arasında değişen renkler elde edilmiştir »Şap ile birlikte tartın mor dan olarak kullanıldığı boyamalarda ise lifin zarar görmesi az olmaktadır. 2) Kök boya ile yapılan boyamalarda kırmızı tonları elde edilmiştir. Burada da tart kullanımı lifin kopma dayanımını artırmıştır. 3) Pelit ile yapılan boyamalarda, sarı, kahve rengi ve siyah renkler elde edilmiştir.Mordan ve kök miktarı artırıldıkça, renkler sİ3'aha doğru kaymaktadır. 4) Alabada ile yapılan boyamalarda kırmızı nüanslı kahverengi renkler elde edilmiştir. Mordan miktarı arttıkça renkler bakır renginden kahve rengine, kök miktarı arttıkça, kahverenginden bakır rengine doğru kaymaktadır. 5) Ebegümeci ile yapılan boyamalarda açık sarı, yeşil renkler elde edilmiştir» En 3mksek haslık ve kopma dayanımları ve en güzel yeşil renk bakır sülfat ile elde edilmektedir. 6) Alman papatyası ile yapılan boyamalarda, canlı kavuniçi ve sarı renkler elde edilmiştir» 7) Asma yaprağı ile hem kuru hem de taze asma yaprağı kullanılarak boyamalar yapılmış t ir. Açık sarı kahverengi renkler el de edilmiştir. Taze ve kuru yapraklarda aynı renkler elde e- dilmesine rağmen, kuru yaprakların renk tonları daha koyu olmaktadır ve haslıklar da daha yüksek çıkmaktadır. 8) ceviz ağacının hem yaprağı hem de meyvasının taze kabukları-87- kullanılarak boyamalar yapılmış t ir. Her ikisinde de koyu kahverengi renkler elde edilmiş tir. Kabukla yapılan denemelerde boyarmaddenin bazik boyarmadde olduğu, saptanmıştır. 9) Çam kozalağı ile yapılan tüm denemelerde açık sarı, açık pembe ve mavi nüanslı gri renkler elde edilmiş tir. Ayrıca çam kozalağı ile toprak kap içerisinde bekletme ve mayalama yöntemlerine göre boyamalar yapılmıştır. Bekletme yöntemine göre yapıları boyamaların haslıkları yüksek çıkarken, mayalama yönteminde fazla bir değişikliğe rastlanmamıştır. 10) Hem kuru hem de taze hay it yaprakları kullanılarak yapılan boyamalarda yeşil, sarı renkler elde edilmiştir. II)Murt yaprağı ile yapılan boyamalarda, sarı, kahverengi renkle elde edilmiştir. I2)Nar kabuğu ile yapılan boyamalarda, siyah, sarı renkler elde edilmiştir. Mordan miktarını artırdıkça, renkler siyaha, doğru kaymaktadır. 13) Soğan kabuğu ile yapılan boy amalar da, kırmızı, kahve rengi renkler elde edilmiştir. Kabuk miktarını artırdıkça, ışık haslıkları ve renk tonlarında artış görülmüştür. Yapılan bu araştırmada boya alımına tempera tür, PH, tuz ve su sertliğinin etkisi incelenmemiştir.Bitkisel boyalarla yünün boyanmasında bir başlangıç olarak kabul ettiğimıiz bu araştırmada, yukarıda belirtilen hususların da incelenmesi gerekmektedir.