Karaciğer hastalığı yaşam kalitesi ölçeği 1.0”ın Türk toplumu için geçerlik ve güvenirliği

Kronik karaciğer hastalığı, tüm dünyanın mücadele ettiği Hepatit B, C, D gibi viral hepatitler, alkole bağlı siroz, primer biliyer siroz, otoimmun hepatit ve başka birçok hastalıktan kaynaklanan, dünya çapında önemli ölçüde mortalite ve morbiditeye yol açan majör nedenlerden biridir. Kronik karaciğer hastalığının etiyolojisinde yer alan hastalıkların hemen hemen hepsinin prognozu karaciğer sirozu ile sonuçlanmaktadır. Son aşamada ise tek tedavi şansı olarak kabul edilen karaciğer nakli yer almaktadır. Bu çalışma, “Karaciğer Hastalığı Yaşam Kalitesi Ölçeği 1.0”ın Türk toplumu için geçerlik ve güvenirliğini belirlemek amacıyla planlanan tanımlayıcı ve metodolojik bir araştırmadır. Araştırma Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Gastroenteroloji Bilim Dalı Hepatoloji polikliniğinde, Ağustos 2005 – Eylül 2006 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırma kapsamına, okuma-yazması olan, 18 yaş ve üstü, araştırmaya gönüllü ve bilişsel fonksiyonları yerinde olan kronik karaciğer hastaları dahil edilmiştir. Araştırma verileri anket formu yardımı ile 170 kişilik örneklem grubundan elde edilmiştir. “Karaciğer Hastalığı Yaşam Kalitesi Ölçeği 1.0” puanlaması ve yapısı bakımından kompleks bir ölçektir. “Karaciğer Hastalığı Yaşam Kalitesi Ölçeği 1.0” toplamda 75 alt soru içermektedir; 75 alt soru birleşerek 17 soruluk ölçeği oluşturmaktadır; 17 sorunun içeriklerine göre birleşmesi ile 12 ölçek maddesi oluşmaktadır. Ölçeğin faktör analizi yapısı incelendiğinde “Fiziksel Sağlık”, “Mental Sağlık”, “Sosyal/Bilişsel Sağlık” olmak 3 boyuttan oluştuğu görülmektedir. Kronik karaciğer hastalıklarının mortalitesini değerlendirmek için klinik ortamda sık olarak kullanılan Child Pugh sınıflaması, ölçeğin hipotez sınamasını test etmek için kullanılmıştır. Katılımcılar anketler yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulandıktan 6 hafta sonra güvenirliğini test etmek için “KHYKÖ 1.0” hastalara yeniden uygulanmıştır. Ancak hastaların şehir dışından da kontrole gelmeleri nedeni ile ikinci görüşmelerin bir kısmı yüz yüze, bir kısmı telefon ve mail aracılığı ile yapılmıştır. Verilerin analizinde SPSS for Windows 13.0 paket programı kullanılmıştır. Araştırmadaki örneklem grubunun yaş ortalaması 45,85 ± 11,34’tür. Araştırma kapsamına alınan hastaların %58.2’si erkek, %41.8’i kadındır. Deney grubunun %89.4’ü evlidir. Gerekli izinler alındıktan sonra “KKHYKÖ 1.0”, İngilizce’den Türkçe’ye “çeviri-tekrar çeviri yöntemi” kullanılarak çevrilmiştir. “KHYKÖ 1.0”ın geçerliliği çoklu uzman görüşüne dayalı içerik geçerliliği ile sınanmıştır. “KHYKÖ 1.0”ın iç tutarlılık Cronbach Alfa katsayısı 0.80 olarak iyi düzeydedir. Ölçeğin test-retest güvenirliği r=0.94 p<0.01 olarak bulunmuştur. KMO değeri(0.89) ölçek maddeleri arasındaki korelasyonun çok iyi olduğunu göstermiştir. Barlet testi sonucu (X2=713.54; p<0.01) ileri düzeyde anlamlı bulunmuştur. Faktör analizi çalışmaları sonucunda ölçeğin üç faktör grubunun olduğu belirlenmiştir. Ölçeğin hipotez sınaması için Child Pugh sınıflaması kullanılmış ve ölçek puan ortalamaları arasında negatif yönde zayıf ilişki saptanmıştır (r= 0.26, p<0.01). Araştırma sonucunda “Karaciğer Hastalığı Yaşam Kalitesi Ölçeği 1.0”ın Türk toplumu için ileri düzeyde geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu belirlenmiştir.