Türkiye'de üretilen doğal terebentin ile sülfat terebentini bileşimlerinin tayini ve bileşenlerinin endüstriyel önemi olan başka bileşiklere dönüştürülmesi

Bu tezde yurdumuzda geniş yayılışa sahip iğne yapraklı ağaçlardan kızılçam (Pimus birutia) reçinesinden elde edilen doğal terebentin ve kraft kağıt endüstrisinin bir yan ürünü olan sülfat terebentini ile bu ağacın iğne yapraklarından su buharı distilasyonu ve solvent ekstraksiyonu elde edilen uçucu yağın içerdiği terpenik bileşikler gaz kromatografisi-kütle spektroskopisi (GC-MS) yöntemi ile kalitatif ve kantitatif olarak belirlenmiştir. Buna göre doğal terebentin ve sülfat terebentininde en yüksek oranda bulunan temel bileşen a-pinen, iğne yapraklardan elde edilen uçucu yağda ise ?-pinendir. İğne yapraklı ağaçlarda büyük zarara neden olan kabuk böcekleri ile yapılan biyoteknik mücadelede feromon olarak etkinlik gösteren bileşikler kullanılmaktadır. Bu bileşikler arasında alkol ve keton grupları içeren terpenlerin izomerleri önemli yer tutmaktadır. Tezde a-pinenin kiral kolon kullanarak GC-MS yöntemi ile enantiyomerleri belirlenmiş ve bu enantiyomerleri başlangıç alarak yapılan işlemlerle feromon etkinliğine sahip cis-, trans- verbenol ve verbenon gibi yeni bileşikler elde edilmiştir. Bunlar arasında cis-verbenol kızılçamlarda zarara neden olan kabuk böcekleri ile mücadelede halen kullanılan ithal bir ürün olan feromon preparatının içeriğinin %75'ini oluşturmaktadır. Tezde denenen yöntemler arasında allilik oksidasyon ile oluşan verbenonun indirgenmesi bu bileşik için en uygun yöntemdir. Anahtar Sözcükler: Terebentin, Kızılçam, Pinus brutia, a-pinen verbenol, verbenon