Klazomenai M.Ö. 6. yüzyıl zeytinyağı işliğinin kullanım evreleri

Klazomenai zeytinyağı işliği, üretim birimlerinin anakayaya oyularak oluşturulması sonucu günümüze dek korunagelmiştir. Üretim birimlerini oluşturan çukurları dolduran dolgu içinde ele geçen küçük buluntular işlik için bir tarih belirlememizi mümkün kılmıştır. Ele geçen küçük buluntuların değerlendirilmesi sonucunda işliğin iki kullanım evresi olduğu saptanmıştır. İşliğin ilk evresi 6. yüzyılın ilk yarısına, 546ʼdan önceye tarihlenirken, işliğin ikinci kullanım evresi 530/525-499 arasına tarihlenir. Kullanım evreleri, seramik buluntuların tarihlenmesinin yanı sıra kentin antik dönemdeki politik durumu ve buna bağlı olarak kentin diğer bölümlerinde yapılan kazı sonuçları göz önüne alınarak belirlenmiştir. İşlik öncelikle diğer merkezlerde ortaya çıkarılan benzer örnekleri ile karşılaştırılmış ve zeytinyağı üretimi için gerekli olan birimlerden bazılarının birden fazla olduğu saptanmış ve küçük buluntuların değerlendirilmesi sonucu işliğin iki ayrı kullanım evresi olduğu sonucuna varılmıştır. İşliğin birimlerini oluşturan çukurları dolduran dolgu içinden ele geçen seramik buluntular diğer merkezlerde ele geçmiş olan yayınlanmış örneklerle karşılaştırılarak işliğin ilk evresine ait birimlerin 530/525 tarihinde doldurularak iptal edildiği ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla bu tarih ikinci evrenin başlangıcı olmalıdır. İkinci evreye ait birimleri dolduran dolgu içinde ele geçen seramik buluntuların ise en geç 4. yüzyılın ilk çeyreğine tarihlendiği saptanmıştır. Klazomenaiʼde diğer sektörlerde yapılan kazılar sonucunda kentte 5. yüzyıl içinde yerleşim olmadığı bilinmektedir. Antik metinlerden bilindiği gibi 499ʼda ki İonia ihtilalinin ardından Persʼlerintüm İon kentlerine cevabı çok sert olmuş ve Klazomenai halkı Pers korkusu ile bugün Karantina olarak bilinen adaya yerleşmişlerdir. Buna göre işliğin ikinci kullanım evresi 530/525ʼte başlamış ve 5. yüzyılın başında sona ermiştir. İkinci evreye ait çukurları dolduran dolgu ise aynı alanda 4. yüzyılın ilk çeyreğinde inşa edilen Basileaʼya ait tesviye dolgusudur. Klazomenaiʼde yerleşim alanları ve nekropollerde yapılan kazılarda 550- 530/525 arası bir hiatus olduğu bilinmektedir. Birimleri dolduran dolgu içinden ele geçen seramik buluntular değerlendirildiğinde 530/525ʼten önceye tarihlenen seramiklerin tümü 550ʼden önceye aittir. Tüm bunlar göz önüne alınarak işliğin ilk kullanım evresi 546ʼda ki Pers istilasından önceye tarihlenmelidir. Sonuç olarak Klazomenai zeytinyağı işliğinin ilk kullanım evresi 546ʼdan önceye tarihlenirken ikinci kullanım evresinin tarihi 530-500/499ʼdur. Anadoluʼda bugüne dek bilinen örnekler arasında geniş ölçekli bir üretim kapasitesine sahip en erken tarihli zeytinyağı işliğidir.