Ameliyat öncesi total diz protezi sürecini etkileyen faktörler: Karma yöntem çalışması

Amaç: Araştırmanın amacı, diz osteoartritli hastaların ameliyat öncesi süreçte yaşadıkları ağrı, fonksiyonel kayıp ve günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlamaları, duygularını, başa çıkma stratejilerini ve bu faktörlerin diz protezi ameliyatı olma kararlarını nasıl şekillendirdiğini nicel ve nitel verileri bütünleştirerek ortaya koymaktır. Yöntem: Araştırma modelinde yakınsayan paralel desen karma yöntem tasarımı kullanılmıştır. Araştırma Balıkesir'in bir ilçesindeki bir hastanenin Ortopedi Kliniğinde Kasım 2024-Ekim 2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın nicel bölümü Total Diz Protezi (TDP) ameliyatı olacak olan 116 hasta ile tanımlayıcı kesitsel tipte yürütülmüştür. Nicel bölümün verileri tanımlayıcı veri formu, WOMAC Osteoartrit İndeksi, Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği (GYAÖ) ve Cerrahi Korku Ölçeği (CKÖ) kullanılarak elde edilmiştir. Araştırmanın nitel bölümünde, diz protezi ameliyatı olacak 15 hasta ile görüşmeler yapılmış ve fenomenolojik araştırma tasarımı uygulanmıştır. Araştırmanın yürütülebilmesi için Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Araştırmalar Etik Kurulu'ndan (Karar No: 24-8T/75, Tarih:22.08.2024) onay alınmıştır. Yazılı kurum onayı alındıktan sonra veri toplama sürecine başlanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler "Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows 25.0" programı kullanılarak analiz edilmiştir. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, hastalık ve ameliyat sürecine ilişkin tanımlayıcı istatistikler ortalama, standart sapma, sayı, yüzde olarak hesaplanmış, tablo ve grafiklerle sunulmuştur. Bağımsız örneklem t testi, Mann-Whitney U testi, Tek yönlü ANOVA, Kruskal-Wallis testi, Pearson korelasyon, Spearman korelasyon ve Regresyon analizleri yapılmıştır. Sonuçlardaki anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak değerlendirilmiştir. Nitel bölümde hastalarla yapılan bireysel görüşme ses kayıtlarının dokümanı oluşturulmuştur. Yazılı görüşme verilerinin analizinde MAXQDA 2024 programı kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar şekil, tablo, görsel grafikler ve bireysel görüşmede elde edilen doğrudan hasta ifadeleri örnekleri ile sunulmuştur. Bulgular: Araştırmaya katılan hastaların %87.9'unu kadınlar oluşturmakta olup, yaş ortalaması 67.89±5.43 (55-80) yaş olup, beden kitle indeks ortalaması 32.45±4.02 kg/m²'dir. Ameliyat kararını erteleme nedenleri arasında katılımcıların en sık ifade ettiği faktörün korku ve kaygı (%44.0) olduğu; diz protezi ameliyatına karar vermede etkili faktörlerin en yüksek oranla fonksiyon kaybı ve hareket kısıtlılığı %73.3 olduğu belirlenmiştir. Hastaların WOMAC Osteoartrit İndeksi ortalaması 73.35±7.98 olarak hesaplanmıştır. WOMAC alt boyutlarına incelendiğinde ağrı puan ortalaması 13.68±2.04, tutukluk puan ortalaması 5.29±1.20, fiziksel fonksiyon puan ortalaması ise 54.38±6.51 olarak belirlenmiştir. GYA Ölçeği ortalaması 17.38±0.95'tir. Cerrahi Korku Ölçeği toplam puanı 43.28±8.52 olarak hesaplanmıştır. Alt boyutlar incelendiğinde kısa dönem cerrahi korku ortalaması 26.90±6.06, uzun dönem cerrahi korku ortalaması ise 16.38±4.60 olarak hesaplanmıştır. Çalışmanın nitel bölümü 5 tema altında toplanmıştır. Bunlar: tanı ve hastalığın ilerlemesine giden yol, osteoartrit nedeniyle kısıtlanan yaşam, başa çıkma ve uyum stratejileri, cerrahi karar verme süreci, umut, beklentiler ve gelecek vizyonudur. Sonuç: Araştırma bulgularına göre, TDP planlanan hastaların ameliyat öncesi dönemde ağrı, tutukluk, fiziksel fonksiyon kaybı ve cerrahi korku düzeylerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Hastaların dizlerinde yaşadığı sorun günlük yaşam aktivitelerini yüksek düzeyde etkilemiş olsa da bunun bağımlılık düzeyinde olmadığı belirlenmiştir. Hastaların yaşam aktivitelerinde belirgin kısıtlılıklar yaşadığı ve kısa dönem cerrahi korkusunun uzun dönem korkusuna göre daha fazla olduğu saptanmıştır. Ameliyata giden süreçte hastaların; fiziksel kısıtlılık yaşadığı, günlük yaşamda zorlanmalarla karşılaştığı, bu durumun duygusal olarak yıpratıcı olduğunu, sosyal ve manevi destek ihtiyacının arttığını, tedavi arayışı sonucunda ameliyat kararının olgunlaştığı belirlenmiştir.

Objective: The aim of the study is to reveal the pain, functional loss, and limitations in daily living activities experienced by patients with knee osteoarthritis during the preoperative period, their emotions, coping strategies, and how these factors shape their decision to undergo knee replacement surgery, by integrating quantitative and qualitative data. Method: A convergent parallel design mixed-methods approach was used in the research model. The study was conducted at the Orthopedics Clinic of a hospital in a district of Balıkesir between November 2024-October 2025. The quantitative part of the study was conducted in a descriptive cross-sectional design with 116 patients scheduled for Total Knee Replacement surgery. Data for the quantitative section were obtained using a descriptive data form, the WOMAC Osteoarthritis Index, the KATZ of Daily Life Activities Scale, and the Surgical Fear Questionnaire. In the qualitative section of the study, interviews were conducted with 15 patients scheduled for knee replacement surgery, and a phenomenological research design was applied. Approval was obtained from the Ege University Faculty of Medicine Medical Research Ethics Committee (Decision No: 24-8T/75, Date: 22.08.2024) to conduct the research. Data collection began after written institutional approval was obtained. The data obtained in the study were analyzed using the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows 25.0 program. Descriptive statistics regarding the participants' sociodemographic characteristics, disease, and surgical process were calculated as mean, standard deviation, number, and percentage, and presented in tables and graphs. Independent samples t-test, Mann-Whitney U test, one-way ANOVA, Kruskal-Wallis test, Pearson correlation, Spearman correlation, and Regression analyses were performed. The significance level of the results was set at p<0.05. In the qualitative section, the audio recordings of individual interviews with patients were documented. The MAXQDA 2024 program was used to analyze the written interview data. The results obtained were presented with figures, tables, visual graphs, and examples of direct patient statements obtained during individual interviews. Results: Women constituted 87.9% of the patients participating in the study, with an average age of 67.89±5.43 (55-80) years and an average body mass index of 32.45±4.02 kg/m². Among the reasons for postponing the decision to undergo surgery, the most frequently cited factor by participants was fear and anxiety (44.0%); the most influential factors in deciding to undergo knee replacement surgery were loss of function and limited mobility at 73.3%. The mean WOMAC Osteoarthritis Index score for patients was calculated as 73.35±7.98. When examined by WOMAC subscales, the mean pain score was 13.68±2.04, the mean stiffness score was 5.29±1.20, and the mean physical function score was 54.38±6.51. The mean GYA Scale score is 17.38±0.95. The total score on the Surgical Fear Scale was calculated as 43.28±8.52. When the subscales were examined, the short-term surgical fear mean was calculated as 26.90±6.06, and the long-term surgical fear mean was calculated as 16.38±4.60. The qualitative part of the study was grouped under 5 themes. These are: diagnosis and progression of the disease, life restricted due to osteoarthritis, coping and adaptation strategies, surgical decision-making process, hope, expectations, and future vision. Conclusion: According to the research findings, TDP patients were found to have high levels of pain, stiffness, physical functional impairment, and surgical anxiety in the preoperative period. Although the problems experienced by patients in their knees significantly affected their daily living activities, it was determined that this did not reach a dependency level. It was found that patients experienced significant limitations in their daily activities and that short-term surgical anxiety was greater than long-term anxiety. During the process leading up to surgery, it was determined that patients experienced physical limitations, encountered difficulties in daily life, found this situation emotionally exhausting, had an increased need for social and spiritual support, and that the decision to undergo surgery matured as a result of seeking treatment.