Otoyol peyzaj planlamasında kullanılmaya uygun bazı doğal otsu ve odunsu bitkilerin otoyol ve fidanlık koşullarında yetiştirilme olanakları üzerinde araştırmalar

Yeryüzündeki doğal kaynakların sınırlılığı, otoyol çalışmalarının da planlama, aşamasından itibaren doğal kaynak yönetimi ve çevre duyarlı planlama çerçevesinde ele alınması zorunluluğunu ortaya koymuştur. Çünkü her otoyol, peyzajda yeni bir yırtma, yeni bir parçalanma oluşturur. Otoyol yapımında oluşan şeylerin onarılarak yeniden kazandırılması, otoyolun geçtiği yörelerdeki alan kullanımlarının değişime uğraması, özellikle tarım alanları gibi özgün dokuların zarar görmeden uygulamanın gerçekleştirilebilmesi, değişen dokunun yeniden kazanılabilmesi, otoyollarda da, çok yoğun ekolojik bir irdelemeyi gerektirmektedir. Böyle bir irdeleme ile ancak doğru planlamaya ulaşılabilecektir. Gelişen nüfus, kentleşme ve ekonomik dokuya bağlı olarak ulaşımda zorunlu duruma gelen otoyollar, her ne kadar doğru planlansa da doğaya yeniden kazandırılması, için ayrı bir çalışma gereklidir. Böyle bir çalışma ise ancak canlı dokuyu oluşturan bitkilerimizle gerçekleşebilecektir. Odunsu ve otsu yapıdaki bu bitkilerimiz özellikle ekolojik koşullara uygun olarak seçilme durumundadır. Bu çalışmada, işte bu nedenlerle, İzmir-Aydın Otoyolu örnek alanı ele alınmış, konuyla ilgili literatür bilgileri ışığında, otsu ve odunsu bitkilerin, otoyol ve fidanlık koşullarında yetiştirilme ve üretim denemeleri yapılarak, uygulamaya yönelik bilimsel veriler ortaya konulmaya çalışılmıştır. İzmir-Aydın Otoyolu ve Bornova-İmir alanlarında, yüzey erozyonu kontrolünde önemli olan otsu bitkilerden, Cynadon dactylon L. (Bermuda çimi) ve Trifolium repens L. (Ak üçgül) türleri kapatma oranı yönünden en başarılı bitkiler olarak ortaya çıkmıştır. Toprak stabilizasyonu yönünden ise odunsu bitkiler önemlidir. Bu duruma göre araştırmada, tutma oranı bakımından Spartium junceum L. (İspanyol katırtırnağı) ve Cistus creticus L. (Tüylü laden), kaplama oranı bakımından Cistus creticus L. (Tüylü laden) ve Myrtus communis L. (Mersin), boy uzunluğu bakımından Spartium junceum L. (İspanyol katırtırnağı) ve Vitex agnuscastus L. (Hayıt), kök uzunluğu bakımından ise Quercus. coccifera L. (Kermes meşesi) Spartium junceum L. (İspanyol katırtırnağı) ve Pisticia lentiscus L. (Sakız ağacı) bitkilerinin Ege bölgesi'nde otoyol koşullarında yetiştirilmesinin uygun olacağı sonucuna varılmıştır. Doğal bitkilerin, onarım alanlarında yetiştirilmesi ile ilgili daha uzun süreli araştırmaların yapılması ve üretimlerinin teşvik edilmesi ile ilgili çalışmaların sürdürülmesi ayrıca bir gereksinim olarak belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Otoyol, Peyzaj Planlama, Otsu- Odunsu Doğal Bitkiler