Türkiye'de yayılış gösteren Cistus L. türlerinin kolinesteraz ve tirozinaz anzim inhibitör potansiyelinin araştırılması

Cistus L. cinsi (Cistaceae), dünyada 21 türle, Türkiye florasında 5 tür ile temsil edilmektedir. Bu türler Cistus creticus L., Cistus laurifolius L., Cistus monspeliensis L., Cistus parviflorus Lam. ve Cistus salviifolius L.'dur. Geleneksel halk tıbbında Cistus türleri romatizma, karın ağrısı, üst solunum yolu enfeksiyonları, cilt hastalıkları, yanık ve yaralar, şeker hastalığı gibi çeşitli tıbbi amaçlarla kullanılmaktadır. Yapılan fitokimyasal çalışmalarda Cistus türlerinin genellikle flavonoitler, terpenik bileşikler (labdan tip diterpen) ve uçucu yağ içerdiği belirlenmiştir. Bu çalışmada, Türkiye'de yayılış gösteren, 5 Cistus türünün yapraklarından %80 etanol ekstreleri hazırlanarak, bu ekstrelerin tirozinaz, asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz enzim inhibisyonu aktiviteleri araştırılmıştır. En aktif bulunan C. creticus ekstresinden çeşitli kromatografik yöntemler ile fraksiyonlama ve izolasyon çalışmaları yapılmıştır. İzole edilen bileşiklerin yapı tayinleri, spektroskopik yöntemler (1D NMR) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Enzim inhibisyon deneylerinde tüm Cistus ekstreleri her 3 enzim üzerine de oldukça aktif bulunmuştur. C. creticus ekstresi tirozinaz, asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz enzim inhibisyon deneyleri sonucunda referans bileşiklere sırasıyla; (Kojik asit, IC50=4.62±0.04 ?g/mL) 44.6 kat (IC50=206 ?g/mL); (Galantamin, IC50=0.23±0.01 ?g/mL) 713 kat (IC50=164 ?g/mL); (Galantamin, IC50=2.29±0.07 ?g/mL) 8.3 kat (IC50=19 ?g/mL) yaklaşarak en güçlü etkiyi göstermiştir. Farklı polaritede fraksiyonlama çalışmaları ile elde edilen CCE (Cistus creticus etil asetat) ekstresi tirozinaz, asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz enzim inhibisyon deneyleri sonucunda referans bileşiklere sırasıyla; 37 kat (IC50=171±1.73 ?g/mL), 521 kat (IC50=120±10.38 ?g/mL) ve 37 kat (IC50=85±1.73 ?g/mL) yaklaşarak en güçlü etkiyi göstermiştir. CCE ekstresinden elde edilen Fr. 12 tirozinaz; Fr. 11 asetilkolinesteraz; Fr. 1, Fr. 2 ve Fr. 11 bütirilkolinesteraz üzerine en yüksek enzim inhibisyonu göstermiştir. Ancak bu fraksiyonlardan izolasyon gerçekleştirilememiştir. En etkili Cistus ekstresindeki moleküllerin tespitine yönelik çalışmada, C. creticus'tan Tilirozit ve İzokersitrin bileşikleri izole edilmiştir. İzokersitrin referans bileşiğe 52.8 kat yaklaşarak bütirilkolinesteraz enzimi üzerine inhibitör etki göstermiştir (IC50=120.83±5.37 ?g/mL). Bu tez, Türkiye'de yayılış gösteren 5 Cistus türünün de ekstrelerinin tirozinaz, asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz inhibisyonu aktivitelerinin karşılaştırmalı olarak araştırıldığı ilk çalışmadır.;Cistus; Cistus creticus; tirozinaz; kolinesteraz.;Cistus; Cistus creticus; tyrosinase; cholinesterase.