Ege bölgesinde tütün arzının planlanma olanakları üzerine bir araştırma

Ege Bölgesinde tütün bilânçosunun gerçekleştirilme olanaklarının araştırıldığı bu çalışmada; öncelikle, Ege Bölgesinde ihtiyacı karşılayacak tütün üretim miktarlarının ve bu arada alım noktalarının ve miktarlarının belirlenmesi ve sonra da son yıllardaki tütün politikaları ve yasal düzenlemeler, Türkiye'de tütünde üretim fazlasını ortadan kaldıracak önlemler ve ayrıca Gümrük Birliğinin Türkiye tütüncülüğüne olası etkileri, ABD ve AB tütüncülüğünün işleyiş mekanizması gibi konular bir bütünlük içerisinde ele alınmıştır. Bunlara ek olarak, 1993 yılı sonrasında uygulanan politikalara ilgili üreticilerin kota sistemine bakış açıları, üreticilerin karşılaştıkları sorunlar ile üretici beklentileri de ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Araştırmada, tüm inceleme ve değerlendirmeler üretici yaprak tütün uygulamalarını içermekte olup, 1985 yılı sonrası dönemi kapsamaktadır. Araştırmada kullanılan makro veriler daha çok Tekel Genel Müdürlüğü kayıtlarından elde edilmiş, üreticilerin kota uygulamasına bakış açılarının saptanabilmesi de survey yoluyla veri toplamayı gerektirmiştir. Bu kapsamda, Ege Bölgesi üretiminin %80'ini oluşturan Manisa, İzmir, Denizli illerinin içerisinden de tütün üretim kotasında ağırlığı olan, her ilden 4 ilçenin, her ilçeden de 3 köyün araştırma kapsamına dahil edilmesi 144 üretici ile görüşülmesi uygun görülmüştür. Araştırmada toplanan verilerin niteliğine ve araştırılan konulara göre farklı analiz yöntemleri uygulanmıştır. Ancak, araştırmanın özünü oluşturan Ege Bölgesinde tütün ihtiyacını karşılayabilecek alım noktaları ve uygun değer üretim miktarlarının belirlenmesinde doğrusal planlama yöntemi kullanılmış, oluşturulan matris WINQSB Doğrusal Programlama Paket Programı yardımıyla çözümlenmiştir. Bu kapsamda araştırmada; - Ege Bölgesi iç kullanım miktarı 23 616 ton, dışsatım miktarı da 91 950 ton olarak belirlenmiş, bölgenin bütün ihtiyacının 115 566 ton olduğu hesaplanmıştır. Bu miktar temel alınmak suretiyle yapılacak üretimin yeterli olacağı görüşüne ulaşılmıştır. - Ege Bölgesinin belirlenen miktardaki tütün ihtiyacını karşılayacak alım noktaları ve bunların uygun değer üretim miktarları bakımından da Ege Bölgesinde tütün alımının gerçekleştirildiği 84 alım noktasından, 34 alım noktasında tütün bilânçosunun sağlanabilmesi için öncelikli olarak tütün üretiminin gerçekleştirilmesinin isabetli olacağı ifade edilmiştir. - Dünya şark tütün ihtiyacının yüksek olmasına karşın, üretiminin azalma eğilimi içinde olması ve rakip ülkelerin, özellikle de Yunanistan tütüncülüğünde üretimin ihtiyacın ancak %70'ini karşıladığı dikkate alınacak olursa, üretim politikasının planlı programlı hedefler doğrultusunda belirlenmesi ve kararların istikrarlı bir şekilde uygulanması, politikanın başarısını doğrudan etkileyeceği düşünülmektedir. - Uygulamadan kaynaklanan sorunları ve üreticilerin uygulamadan beklentilerini saptayabilmek amacıyla üreticiler ile yapılan görüşmelerde; 144 üreticinin % 69 tarafından kota uygulaması kararlarının sağlıklı olarak belirlenmediği ve uygulamadaki kararlarla birlikte var olan sorunlara yenilerinin eklendiği ifade edilmiştir. - Ayrıca, Türk tütüncülüğünün gerektiğinde üretim artışını da içerecek bir anlayış içerisinde, yeni bir model çerçevesinde ele alınmasının gerekliliği üzerinde durulmuş, bu kapsamda da tütün için işlerliği olan bir model belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Tütün Politikası, Tütünde Üretim Planlaması, Tütün Pazarlaması ve Ekonomisi