Psikolojik dayanıklılık ve gelişimsel düzenleme ilişkisinin incelenmesi

Bu tez çalışmasının temel amacı gelişimsel düzenleme stratejileri ile psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişkinin başarılı gelişim çerçevesinde yapısal eşitlik modeli ile test edilerek incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda gelişimsel düzenleme stratejileri modellerinden Seçme, Optimizasyon ve Ödünleme Modeli kullanılmış ve bu modeli değerlendirmede kullanılan ölçüm aracının kısa formu oluşturularak geçerlik-güvenirlik çalışması gerçekleştirilmiştir. Ayrıca gelişimsel düzenleme stratejileri ve psikolojik dayanıklılık değişkenlerinin sosyodemografik değişkenlere göre farklılaşmaları değerlendirilmiştir. Tez çalışmasına 19-93 yaşları arasında (Ort. = 38.85, S = 15.78), 281'i kadın (%70) 122'si erkek (%30) 403 kişi katılmıştır. Araştırmaya katılan katılımcılar Kişisel Bilgi Formu, Seçme, Optimizasyon ve Ödünleme Kısa Formu-Türkçe, Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği, Çok Boyutlu Psikolojik İyi Oluş Ölçeği, Algılanan Stres Ölçeği ve Sarason Yaşam Değişimleri Anketi ölçeklerini doldurmuşlardır. Analizler kapsamında Pearson korelasyon analizi, tek yönlü MANOVA ve yapısal eşitlik analizleri uygulanmıştır. Tez çalışması sonucunda elde edilen bulgulara göre gelişimsel düzenleme stratejilerinden isteğe bağlı seçim stratejisinin gelişim dönemleri, cinsiyet, çalışma durumu ve çocuk sahibi olma durumuna göre; kayıp temelli seçim stratejisinin eğitim düzeyine göre; optimizasyon stratejisinin cinsiyet ve çocuk sahibi olma durumuna göre ve ödünleme stratejisinin çocuk sahibi olma durumuna göre farklılaştığı görülmektedir. Psikolojik dayanıklılık alt boyutlarından kendilik algısının gelişim dönemleri, cinsiyet, çalışma durumu, sosyoekonomik gelir düzeyi ve psikolojik rahatsızlık durumlarına göre; gelecek algısının cinsiyet, çalışma durumu, sosyoekonomik gelir durumu ve psikolojik rahatsızlık durumuna göre, yapısal stilin cinsiyet ve eğitim düzeyine göre; sosyal yeterliliğin eğitim düzeyleri, çalışma durumu ve sosyoekonomik gelir durumuna göre; aile uyumunun gelişim dönemleri, cinsiyet, çalışma durumu ve psikolojik rahatsızlık durumuna göre ve sosyal kaynakların eğitim düzeyi ve sosyoekonomik gelir düzeyine göre farklılaştığı bulunmuştur. Gelişimsel düzenleme ve psikolojik dayanıklılık ilişkisini başarılı gelişim çerçevesinde incelemek üzere oluşturulan yapısal eşitlik modelinin veri ile uyum gösterdiği görülmüştür. Buna göre psikolojik dayanıklılığın gelişimsel düzenleme stratejileri ile psikolojik iyi oluş ve psikolojik stres arasında tümden aracı bir rol üstlendiği görülmüştür. Elde edilen sonuçlar ulusal ve uluslararası alanyazın ışığında değerlendirilmiştir. Bu çalışma gelişimsel düzenleme stratejileri modellerinden biri olan Seçme, Optimizasyon ve Ödünleme Modeli'nin farklı gelişim dönemlerinden katılımcıların olduğu örneklemle ulusal alanyazında çalışıldığı ilk araştırma olma özelliğini taşımaktadır. Ayrıca Seçme, Optimizasyon ve Ödünleme Modeli'nin psikolojik dayanıklılıkla ilişkisini ampirik olarak yapısal eşitlik modeli üzerinden inceleyen ulusal ve uluslararası alanyazında bilinen ilk çalışmadır. Gelişimsel düzenleme ve psikolojik dayanıklılık ilişkisine dair daha fazla çalışma yapılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Yapılan bu çalışma hem sonraki kuramsal çalışmalara ışık tutacak hem de eğitim ve müdahale programlarının geliştirilmesine temel teşkil edecektir.