Ayvalık ve Edremit yöresinde yetiştirilen Ayvalık zeytin çeşidinin beslenme statüsü ile kimi kalite öğeleri arasındaki ilişkiler

Bu araştırma; Körfez yöresi olarak bilinen Ayvalık ve Edremit ilçelerinde tarımı yapılan ve dünyaca iyi kaliteye sahip zeytin yağının elde edildiği Ayvalık zeytin çeşidinin beslenme durumunu saptamak ve beslenme durumu ile yağın kimi kalite öğeleri arasındaki ilişkileri belirlemek üzere Ayvalık ve Edremit yöresi zeytinliklerinden 20'şer adet farklı bahçelerden zeytin için stabil dönem olarak kabul edilen meyvelerin olgunlaştığı aralık ayında alınan yaprak, meyve ve toprak örneklerinde (0-30 ve 30-60cm) yapılmıştır. Toprak ve bitki örneklerinde yapılan analizler ile belirlenen sonuçlar maddeler halinde özetlenmiştir. 1)Ayvalık yöresi zeytin topraklarının killi tın ile kumlu-killi tın, Edremit yöresinin ise kumlu tın ve kumlu-killi tın bünye özelliğinde olduğu anlaşılmıştır. Ayvalık yöresi toprakları hafif alkalin, Edremit yöresi ise hafif asit ve hafif alkalin reaksiyon özelliğindedir. Ayvalık yöresi toprakları kireççe zengin, Edremit yöresi ise kireç yönü ile %50'si zengin ve %50'si fakir olduğu belirlenmiştir. Her iki yöre topraklarında toplam suda çözünür tuz yönünden sorun yoktur. Organik madde kapsamı, her iki yöre yönünden sorun yoktur. Organik madde kapsamı, her iki yöre topraklarında da fakir olduğu belirlenmiştir. Ayvalık yöresi topraklarının %20'sinde Edremit yöresi topraklarının ise %5'inde toplam azot düşüktür. Değişebilir fosfor içerikleri yönü ile Bingham yöntemine göre Ayvalık yöresi topraklarının her iki derinliğinde belirlenen fosfor değerleri düşük düzeyde iken Edremit yöresinde değişebilir fosforun %55'i düşük düzeyde bulunmuştur. Olsen yöntemine göre belirlenen değişebilir P miktarları Ayvalık yöresi topraklarının %35 fakir düzeyde iken, Edremit yöresinde ise %20'sinin fakir olduğu belirlenmiştir. Değişebilir K içerikleri yönü ile Ayvalık yöresi bahçe topraklarının %45'i Edremit yöresinin ise %15'inin düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. Değişebilir kalsiyum düzeyleri Ayvalık yöresinde her iki derinlikte de yeterli ve yüksek düzeyde belirlenirken Edremit yöresinde yeterli ve düşük düzeyde bulunmuştur. Ayvalık yöresinde alınan toprak örneklerinde değişebilir demir düşük düzeylerde belirlenmiş, buna karşılık Edremit yöresinde tüm bahçelerde, yeterli düzeyde olduğu belirlenmiştir. Çinko kapsamları Ayvalık yöresi topraklarında genelde düşük düzeyde iken, Edremit yöresi topraklarında %35'inin düşük olduğu belirlenmiştir. İki yöre topraklarında da değişebilir bor seviyelerinin düşük olduğu, değişebilir Mn ve Cu düzeylerinin ise yeterli olduğu belirlenmiştir. 2)Toplam beslenme (Global Beslenme) her iki yöreni yaprak örneklerin de düşük düzeyde bulunmuştur. Ayvalık ve Edremit yörelerinin fizyolojik denge değerleri (N-P2 O-K2 O) referans değerlerine göre potasyumun aleyhine olduğu saptanmıştır. Yaprakların K2O+Ca+Mg total beslenme değerleri iki yörede de düşük olduğu ve dengenin Ayvalık yöresinde K2O ve Mg aleyhine Edremit yöresinde ise Mg aleyhine olduğu belirlenmiştir. Yaprakların bitki besinleri sınır değerlerine göre iki yörede de genelde N ve P yeterli düzeyde iken; Ca, Mg, Mn ve Cu düzeyleri yeterli ve yüksek olduğu saptanmıştır. İki yöre yapraklarında K ve Zn noksanlığı tespit edilmiş olmasının yanında Ayvalık yöresindeki bahçelerin bir kısmında, Edremit yöresinin ise yarısında bor noksanlığı belirlenmiştir. 3)Meyve etindeki bitki besinleri, her iki yörede meyvelerde belirlenen Na, Cu ve B'un yapraklara oranlara daha fazla olduğu belirlenmiştir. Olgunluk döneminde bu besinlerin yapraklardan meyvelere taşındığı ve burada biriktiği anlaşılmıştır. 4)Ayvalık ve Edremit yörelerinin zeytinyağlarının serbest asitlik, peroksit sayısı, iyot sayısı değerleri sınır olarak bildirilen değerler içinde yer almaktadır. Doymuş yağ asitlerinden Palmitik ve Stearik asit değerleri Ayvalık yöresi yağ örneklerinde, Edremit yöresine göre daha düzeyde olduğu ve bu yağ asitleri Codex sınırı değerleri içinde olduğu saptanmıştır. Doymamış yağ asitlerinde oleik, linoleik ve linolenik asit değerleri, her iki yörede de Codex sınırı değerleri içinde olduğu belirlenmiştir. 5) Topraktaki ve yapraktaki bitki besinleri ile kalite öğeleri arasında genelde önemli ilişkiler saptanmıştır. Meyvedeki bitki besinleri ile kalite öğeleri arasında, Ayvalık yöresinde % yağ, palmitik asit ile meyvedeki N arasında olumlu, peroksit sayısı ile meyvedeki N ve K arasında olumsuz ilişkiler belirlenmiştir. Edremit yöresinde de meyvedeki N ile yağdaki serbest asitlik, meyvedeki K ile % yağ ve linoleik asit arasında olumlu ilişkiler belirlenmiştir. Her iki yörede de bu ilişkilerden anlaşılacağı gibi zeytin yağının kalite öğeleri üzerine beslenme durumu kadar ekolojik ve klimatolojik faktörler de etkili olmaktadır.