Cankardeş Şenol, GoncaDoğan, Derya2026-10-272026-10-272026https://hdl.handle.net/11454/136785Doğu Akdeniz’de Geç Roma ve Erken Bizans dönemlerinde Gaza şarabının üretimi ve dağılımı, bölgenin ekonomik ve kültürel yapısını şekillendiren önemli bir unsur olmaktadır. Son yirmi yılda yapılan araştırmalar, bu döneme ait amphoraların üretim ve kullanımına yönelik verilerin artmasına olanak sağlamaktadır. Özellikle 4. yüzyıldan 7. yüzyıla kadar uzanan süreçte, Doğu Akdeniz havzasında üretimi yapılan amphoralar, yaygın bir ticari dolaşım içinde yer almaktadır. Gaza ve çevresi, Roma İmparatorluğu’nun geç döneminde ve Erken Bizans döneminde önemli bir şarap üretim merkezi olarak öne çıkmaktadır. Bu dönemde şarap üretimi, ticaret ağlarının genişliği ve şarabın dini törenlerdeki rolü nedeniyle büyük bir önem kazanmaktadır. Erken Bizans döneminde, Doğu Akdeniz ile Kuzey Afrika arasındaki ticaret bağlantıları daha da gelişmekte ve Gaza limanı, Akdeniz ticaretinde kritik bir konuma ulaşmaktadır. Arkeolojik kazılarda bulunan şarap amphoraları, Gaza şarabının geniş bir dağıtım ağına sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Arap akınlarının ardından ise şarap üretim ve ticaretinde belirgin bir azalma yaşanmakta, İslami yasalar nedeniyle şarap üretimi kısıtlanmaktadır. Ancak bu kısıtlamalara kadar, Gaza şarabı yüzyıllar boyunca Akdeniz ticaretinin temel ürünlerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir. Araştırmanın kapsamı, MS 4. yüzyıl ile 7. yüzyıl arasındaki dönemi kapsamaktadır. Gaza şarabı, hem Roma hem de Bizans dönemlerinde Doğu Akdeniz’in ekonomik, kültürel ve dini yapısında merkezi bir rol oynamaktadır. Şarap üretimi ve dağıtımının incelenmesi, dönemin ticaret yolları, kültürel etkileşimleri ve dini ritüelleri hakkında detaylı bilgi edinilmesini mümkün kılmaktadır. Arkeolojik buluntular ve ticari ilişkiler üzerine yapılan çalışmalar, Doğu Akdeniz’in tarihsel önemini ve küresel ticaret ağlarındaki yerini daha iyi anlamaya katkı sağlamaktadır. Gaza şarabı, bölgesel ekonomi açısından önemli bir ihracat ürünü olmakla birlikte, Filistin ve özellikle Gaza civarında üretilmekte ve Roma ile Bizans imparatorluklarının iç bölgelerine kadar yayılmaktadır. Bu üretim, bölgenin tarımsal ekonomisinin temel taşlarından biri konumundadır. Araştırmalar, üzüm bağlarının çeşitliliği ve üretim kapasitesi hakkında önemli veriler sunmaktadır. Şarap, yalnızca yerel piyasa için değil, aynı zamanda dış ticaret için stratejik bir ürün olarak değerlendirilmektedir. Bizans döneminde Gaza şarabının ticareti, devletin vergi gelirlerine ciddi katkılar sağlamaktadır. Vergilendirilen bu ticaret, hem bölgesel hem de imparatorluk ekonomisi üzerinde doğrudan etkiler yaratmaktadır. Dini ve kültürel açıdan bakıldığında ise, şarap Roma ve Bizans toplumlarında Hristiyan ayinlerinde merkezi bir öneme sahip olmaktadır. Gaza şarabı, özellikle kilise ayinlerinde kutsal bir madde olarak kullanılmakta ve Hristiyan toplulukların ritüellerinde vazgeçilmez bir unsurdur. Aynı zamanda şarap, toplum içinde lüks bir tüketim maddesi olarak algılanmakta ve aristokrat sınıflar tarafından statü sembolü olarak tüketilmektedir. Kültürel etkileşim açısından ise Gaza şarabı, Doğu Akdeniz ticaret yolları vasıtasıyla geniş coğrafyalara yayılmakta ve farklı toplumlar arasında ekonomik olduğu kadar kültürel bağlar da kurmaktadır. Arkeolojik kazılarda ortaya çıkan amphoralar, bu ticaretin ne kadar yaygın ve değerli olduğunu belgelemektedir. Amphora tipolojisi, ticaretin yoğunlaştığı alanlara dair önemli bilgiler vermektedir. Aynı zamanda, bu dönemde gelişen şarap üretim teknikleri ve tarımsal yenilikler, Roma ve Bizans tarım teknolojisinin ileri düzeyde olduğunu göstermektedir. Bu teknolojilerin incelenmesi, üretim kapasitesinin ne kadar gelişmiş olduğunu anlamamıza imkan tanımaktadır. Böylelikle, Doğu Akdeniz’de Gaza şarabının üretimi ve dağıtımı, ekonomik, kültürel ve dini açıdan tarih boyunca önemli bir yer tutmakta ve bölgenin tarihsel dinamiklerini anlamamızda kritik bir rol oynamaktadır.The production and distribution of Gaza wine in the Eastern Mediterranean during the Late Roman and Early Byzantine periods was an important element shaping the economic and cultural structure of the region. Research conducted in the last twenty years has allowed for an increase in data on the production and use of amphorae from this period. Especially from the 4th century to the 7th century, amphorae produced in the Eastern Mediterranean basin were involved in a widespread commercial circulation. Gaza and its surroundings stand out as an important wine production center in the late Roman Empire and the Early Byzantine period. During this period, wine production gained great importance due to the wideness of trade networks and the role of wine in religious ceremonies. During the Early Byzantine period, trade connections between the Eastern Mediterranean and North Africa developed further and the port of Gaza reached a critical position in Mediterranean trade. Wine amphorae found in archaeological excavations prove that Gaza wine had a wide distribution network. After the Muslim conquests, there was a significant decrease in wine production and trade, and wine production was restricted due to Islamic laws. However, despite these restrictions, Gaza wine continued to exist as one of the basic products of Mediterranean trade for centuries. The scope of the research covers the period between the 4th century and the 7th century AD. Gaza wine played a central role in the economic, cultural and religious structure of the Eastern Mediterranean in both the Roman and Byzantine periods. The study of wine production and distribution provides detailed information about the trade routes, cultural interactions and religious rituals of the period. Studies on archaeological findings and trade relations contribute to a better understanding of the historical importance of the Eastern Mediterranean and its place in global trade networks. Gaza wine is an important export product in terms of the regional economy, and is produced in Palestine and especially around Gaza, and spreads to the inner regions of the Roman and Byzantine empires. This production is one of the cornerstones of the agricultural economy of the region. The research provides important data on the diversity and production capacity of vineyards. Wine is considered a strategic product not only for the local market but also for foreign trade. During the Byzantine period, the trade of Gaza wine makes significant contributions to the state's tax revenues. This taxed trade has direct effects on both the regional and imperial economies. From a religious and cultural perspective, wine has a central importance in Christian rituals in Roman and Byzantine societies. Gaza wine is used as a sacred substance, especially in church ceremonies, and is an indispensable element in the rituals of Christian communities. At the same time, wine is perceived as a luxury consumer item within society and is consumed as a status symbol by the aristocratic classes. In terms of cultural interaction, Gaza wine spreads to wide geographies via the Eastern Mediterranean trade routes and establishes economic and cultural ties between different societies. Amphorae unearthed in archaeological excavations document how widespread and valuable this trade was. The typology of amphorae provides important information about the areas where trade was concentrated. At the same time, wine production techniques and agricultural innovations developed during this period show that Roman and Byzantine agricultural technology was advanced. Examining these technologies allows us to understand how advanced production capacity was. Thus, the production and distribution of Gaza wine in the Eastern Mediterranean has an important place throughout history in economic, cultural and religious terms and plays a critical role in understanding the historical dynamics of the region.trinfo:eu-repo/semantics/openAccessGaza şarabıAmphoraDoğu AkdenizTicaretGaza.Gaza wineEastern MediterraneanTradeMaster Thesis