Öner, MustafaÇalışkan, Merve2026-11-052026-11-052026https://hdl.handle.net/11454/136826Kıpçak Türkçesinin Kuzeybatı kolunda yer alan çağdaş yazı dillerinden Kazan-Tatar Türkçesi; köklü bir tarihsel geçmişe, en eski yazılı dil ve kültür mirasına sahip Türk dilleri arasında yer almaktadır. Kazan-Tatar Türkçesini özel kılan bu durum, dilin tarih boyunca farklı değişimlerden geçmiş olmasına rağmen varlığını koruma konusunda her daim ısrarcı oluşundan kaynaklanmaktadır. Değişik coğrafyalarda gelişim gösteren Türk dilleri, beraber yaşadıkları topluluklardan etkilenmiş ve dilin doğal oluşum sürecinde çeşitli değişimler geçirerek varlıklarını sürdürmüşlerdir. Bu durumdan dolayı, yaşayan Türk dillerinin araştırılması ve yazılı diller hakkında literatür odaklı çalışmalar yapılması dikkatli bir planlamayı gerektirmektedir. Bu çalışmanın ana kaynağını Tatar yazarı İldar Yüziyev’in beş cilt hâlinde yayımlanan Saylanma Eserler “Seçilmiş Eserleri” oluşturmaktadır. Söz konusu beş ciltlik eserin dördüncü cildinde 189. sayfaya kadar yer alan şiirler çalışmanın ana malzemesini oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra üçüncü ciltte yer alan ve İldar Yüziyev’in edebî hayatında önemli bir yere sahip olan Tañış Moñnar “Tanıdık Ezgiler” adlı uzun şiiri de araştırma malzemesinin kapsamına dahil edilmiştir. Çalışmamız Giriş, Dil İncelemesi, Metin (Transkripsiyon ve Türkiye Türkçesine Çeviri), Dizin, Özel Adlar Dizini, Sonuç ve Kaynakça bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde İldar Yüziyev’in biyografisine yer verilmiş ve onun yazın hayatı boyunca yaptığı çalışmalar dikkatli bir şekilde incelenmiştir. Aynı zamanda şiirlerinin üzerinde değerlendirmeler yapılmış ve şiirlerinde adı geçen Tatar entelektüel çevresini oluşturan şahsiyetlerin biyografilerine de yer verilmiştir. Dil incelemesi bölümünde, ele aldığımız şiirler yapım ve çekim morfolojisi alt başlıkları çerçevesinde incelenmiştir. Ek olarak şiir ve poemalar söz dizimsel açıdan da ele alınarak bu bölüm tamamlanmıştır. Metin bölümü kendi içerisinde iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda Tatar Türkçesiyle yazılmış şiir ve poemalar, Kiril alfabesinden Türkiye Türkçesinin Latin esaslı bilimsel transkripsiyon alfabesi kullanılarak transkribe edilmiştir. İkinci kısımda ise şiir ve poemaların Tatar Türkçesinden Türkiye Türkçesine çevirisi gerçekleştirilmiştir. Dizin bölümü, transkripsiyon metni üzerinden yola çıkılarak hazırlanan veriler kullanılarak TürkSözDiz 4.4 dizin programı aracılığıyla hazırlanmıştır. Devamında dizin programıyla elde edilen veriler üzerinde düzenlemeler yapılmış ve madde başı olarak geçen her kelimenin Türkiye Türkçesinde karşılığı, M. Öner’in Kazan-Tatar Türkçesi Sözlüğü (2025) esas alınarak verilmiştir. Özel adlar dizini bölümünde İldar Yüziyev’in şiirlerinde geçen antroponimler, toponimler, hidronimler ve etnonimler yer almaktadır. Bu bölümün hazırlanmasının temel nedenlerinden biri, şiir ve poemalarda yoğun bir şekilde özel adların kullanılmasıdır. Ayrıca araştırmacıların ilerideki araştırmaları için arama kolaylığı sağlamak ve bir yol haritası oluşturmaktır. Sonuç bölümünde tüm çalışmanın genel değerlendirilmesine yer verilmiş ve tezde ulaşılan sonuçlar bütünleşik bir şekilde sunulmuştur. Kaynakça bölümünde ise araştırma esnasında başvurulan akademik, bilimsel-popüler, ansiklopedik, leksikografik ve edebî eserlerin listesi, basılı ve internet kaynakları şeklinde sunulmuştur.Kazan-Tatar language, one of the contemporary written languages in the Northwestern branch of Kipchak Turkish, is among the Turkic languages with a deep-rooted historical background and the oldest written linguistic and cultural heritage. What makes Kazan-Tatar language special is its persistent preservation of its existence, despite undergoing various changes throughout history. Turkic languages, which developed in different geographies, have been influenced by the communities they coexisted with and have survived by undergoing various changes during their natural formation processes. Therefore, researching living Turkic languages and conducting literature-oriented studies on written languages require careful planning. The main source of this study is the five-volume Saylanma Eserler “Selected Works” by Tatar author Ildar Yuzeev. The poems located up to page 189 in the fourth volume of this work constitute the primary material of the study. Additionally, the long poem titled Tañış Moñnar “Familiar Melodies”, which is included in the third volume and holds an important place in Ildar Yuzeev's literary life, has been included within the scope of the research material. Our study consists of the following sections: Introduction, Linguistic Analysis, Text (Transcription and Translation into Turkey Turkish), Index, Index of Proper Names, Conclusion, and Bibliography. In the Introduction section, Ildar Yuzeev's biography is presented, and the works he produced throughout his literary career are carefully examined. Evaluations of his poems are made, and the biographies of the figures who constituted the Tatar intellectual circle mentioned in his poetry are also included. In the Linguistic Analysis section, the examined poems are analyzed under the subheadings of derivational and inflectional morphology. Furthermore, this section is completed by analyzing the poems and long poems “poemas” from a syntactic perspective. The Text section consists of two parts. In the first part, the poems and long poems written in Kazan-Tatar Turkish are transcribed from the Cyrillic alphabet using the Latin-based scientific transcription alphabet of Turkish. In the second part, the translation of these works from Kazan-Tatar language into Turkish is provided. The Index section was prepared using the TürkSözDiz 4.4 index program, utilizing data derived from the transcription text. Subsequently, the data obtained with the index program was edited, and the Turkey Turkish equivalent of each headword was provided based on M. Öner's Kazan-Tatar Language Dictionary (2025). The Index of Proper Names section contains the anthroponyms, toponyms, hydronyms, and ethnonyms mentioned in Ildar Yuzeev's poems. The primary reason for preparing this section is the intensive use of proper nouns in the works. Additionally, it aims to facilitate searches and create a roadmap for future researchers. In the Conclusion section, a general evaluation of the entire study is provided, and the results achieved in the thesis are presented in an integrated manner. Finally, the Bibliography section presents a list of academic, popular-science, encyclopedic, lexicographic, and literary works consulted during the research, categorized as print and internet resources.trinfo:eu-repo/semantics/openAccessTürk DiliTatarcaÇağdaş Tatar Edebiyatıİldar Yüziyevİldar Yüziyev Şiirleri.TurkicTatar languageModern Tatar LiteratureIldar YuzeevPoetry of Ildar Yuzeev.Master Thesis